Bygg tvíraða ANNELI

ANNELI: Uppskerumikið og stöðugt tvíraða bygg frá Svíþjóð

ANNELI er sænskt tvíraða byggyrki, kynbætt og valið fyrir norðlægar slóðir þar sem kröfur um þroskaöryggi mæta þörfinni fyrir trygga uppskeru. Á Norðurlöndunum er ANNELI þekkt sem stöðugt, miðlungi fljótþroska yrki sem nýtir vaxtartímann fram á haust til að skila drjúgu korni. Hér á landi hefur það sýnt áþekkan stöðugleika í tilraunum og reynst raunhæfur kostur fyrir þá sem vilja tvinna saman viðunandi flýti og jafnri uppskerugetu.

Uppskera og tölulegar staðreyndir:

• Meðaluppskera: Í langtímauppgjöri íslenskra korntilrauna hefur ANNELI sýnt trausta uppskeru, eða 3,58 tonn/ha (N=85). Í norrænu samhengi telst þetta góð uppskera af tvíraða byggi.

• Þurrefni og rúmþyngd: Við uppskeru mælist meðalþurrefnishlutfallið 50% (N=86). Yrkið skilar góðri rúmþyngd, eða um 60,1 kg/hl (N=86), sem vitnar um vel fyllt korn þrátt fyrir stuttan vaxtartíma.

• Þúsundkornaþungi (ÞKÞ): Kornið er matmikið og mælist ÞKÞ að jafnaði um 36,4 grömm (N=83).

Hagnýtir eiginleikar og ræktun:

• Skriðtími og flýtir: ANNELI telst miðlungi fljótþroska. Það skríður heldur seinna en allra snemmtækustu yrkin hérlendis, en bætir það upp með aukinni uppskeru ef haustið helst skaplegt og kornið fær tíma til að ná skurðarhæfni áður en hætta á haustáföllum skapast.

• Strástyrkur: Yrkið er í meðallagi hátt og býr að viðunandi strástyrk. Þetta er eftirsóknarverður eiginleiki sem lágmarkar hættu á legu ef akurinn þarf að standa lengur fram á haustið til að ná fullum guluþroska.

Ofangreind tölfræði byggir á samantekt úr skýrslunni Korntilraunir 2024, Rit LbhÍ nr. 177. 

ANNELI kemur í 25 kg pokum og 700 kg stórsekkjum.

Almennar ræktunarráðleggingar

Jarðvegur og köfnunarefni

Við val á akurstæði fyrir bygg á Íslandi er mikilvægt að horfa til jarðvegsgerðar út frá þroskaöryggi fremur en einungis uppskerugetu.

Jarðvegsgerð og þroski: Rannsóknir sýna að bygg þroskast jafnaðarlega fyrr á mólendi eða bergefna- og sandblendnum jarðvegi (t.d. grónum áraurum, moldarríkri melajörð og áraurum) en í mýrlendi. Þetta stafar af því að slíkur jarðvegur hitnar fyrr á vorin og hefur minna magn af lífrænu köfnunarefni sem losnar seint á sumrin.

Hættan við framræst mýrlendi: Þótt framræst mýri geti verið frjósöm og álitlegt akurstæði, losar hún síðbúið köfnunarefni úr lífrænum efnum þegar jarðvegshiti nær hámarki í júlí og ágúst. Þetta getur valdið grænvexti langt fram eftir hausti.

Hliðarsprotar (síðskot): Ef köfnunarefni er til staðar í miklum mæli á seinni hluta vaxtartímans örvar það myndun hliðarsprota. Þetta leiðir til þess að akurinn verður ójafn; aðalöxin byrja að gulna á meðan hliðaröxin eru enn græn og óþroskuð. Slíkur misþroski er ein helsta hindrun þess að hægt sé að þreskja kornið við hagstæð skilyrði. Sé mikið um illa þroskuð og græn korn í uppskerunni lækkar rúmþyngd kornsins, en rúmþyngdin er aðalmælikvarðinn á sterkjufyllingu þess. Æskilegt er að stefna á að rúmþyngd sé um eða yfir 60 kg/hl.

Ráðgjöf um áburð: Á frjósömu landi eða framræstu mýrlendi þarf að sýna aðgát í köfnunarefnisnotkun. Ef markmiðið er þurrt og fullþroskað korn, er oft öruggara að rækta byggið á rýrara landi þar sem plantan „sveltist“ til þroska þegar líður á haustið, sem flýtir fyrir gulnun og þurrkun kornsins í axinu. Til frekari bollalegginga um áburðarnotkun er æskilegt að horfa vel til jarðvegsgerðar, fyrri ræktunarsögu og efnagreininga, liggi þær fyrir.

Ráðlagt sáðmagn: 180–220 kg/ha (fer eftir sáðtíma, spírunarprósentu, þúsundkornaþyngd og ástandi sáðbeðs).

Æskilegur sáðtími

Almennt er mælt með því að sá byggi eins snemma og jarðvinnsla leyfir, sem í meðalári á Suður- og Vesturlandi er gjarnan frá miðjum apríl og fram undir 15. maí.

• Rökstuðningur: Rannsóknir Jónatans Hermannssonar hafa margsýnt að hver dagur sem vinnst á vorin skilar sér margfaldlega í þroska á haustin. Þar sem sólfar og hiti eru takmarkandi þættir hérlendis, þarf bygggrasið að ná að skríða fyrir lok júlí eða í síðasta lagi í byrjun ágúst til að kornið nái að fyllast og þroskast áður en dregur úr daglengd og hita í ágúst og september.

• Jarðvegshiti: Þótt bygg spíri við lágan hita, er æskilegt að jarðvegshiti sé kominn í 5–6°C. Ef sáð er í of kaldan og blautan jarðveg eykst hætta á að fræið fúni eða spíri ójafnt.

Seinustu forvöð

Þótt erfitt sé að nefna eina dagsetningu sem gildir fyrir allt landið, telja íslenskir sérfræðingar að 20.–25. maí séu almennt seinustu forvöð til að sá byggi ef stefnt er að þreskingu.

• Eftir 25. maí: Sáning eftir þennan tíma er áhættusöm. Ef sumarið verður svalt, nær kornið ekki fullum þroska (þúsundkornaþyngd verður lág og þurrefnishlutfall lágt) og þresking gæti dregist fram í október, þegar veðurfar er orðið mjög ótryggt.

• Undantekningar: Á bestu kornræktarsvæðum landsins (t.d. undir Eyjafjöllum, uppsveitum á Suðurlandi og inn til landsins norðanlands) hefur sáning um mánaðamótin maí/júní stundum skilað uppskeru í óvenju góðum sumrum, en það telst ekki til öruggra búskaparhátta.