Bygg sexraða SMYRILL

SMYRILL: Traust og fljótþroska sexraða bygg

SMYRILL (IsSmyrill) er sexraða byggyrki úr kynbótastarfi Jónatans Hermannssonar og kynbætt sérstaklega fyrir íslenskar aðstæður. Yrkið er valið með tilliti til snemmþroska og ræktunaröryggis, sem gerir það að raunhæfum kosti fyrir kornbændur, sér í lagi þar sem hitasumma og tíðarfar sumarsins er breytilegt. SMYRILL reynist oft öruggari kostur en seinþroskaðri yrki í meðalárferði og skilar þá áreiðanlegri uppskeru, þótt heildarmagnið geti vissulega orðið minna en hjá seinni yrkjum í sérstaklega hlýjum árum.

Uppskera og tölulegar staðreyndir:

• Meðaluppskera: Í langtímauppgjöri íslenskra korntilrauna hefur SMYRILL skilað jafnri og góðri uppskeru, eða um 4,07 tonn/ha (N=117).

• Þurrefni og rúmþyngd: Yrkið skarar fram úr hvað varðar þurrefni við þreskingu og mælist það að jafnaði um 60% (N=119). Rúmþyngd er góð af sexraða byggi að vera, um 61,3 kg/hl (N=217), sem endurspeglar vel fyllt korn og ágætt fóðurgildi.

• Þúsundkornaþungi (ÞKÞ): Eins og algengt er um sexraða bygg er kornið heldur smágert og mælist ÞKÞ um 32,8 grömm (N=111).

• Skriðtími og flýtir: SMYRILL skríður snemma, oft 4–7 dögum fyrr en mörg algeng skandinavísk samanburðaryrki.

Hagnýtir eiginleikar og ræktun:

• Þroskaöryggi: Með snemmbæru skriði snemma nýtir plantan síðsumarið vel til kornfyllingar. Þetta eykur líkur á að kornið nái skurðarhæfni fyrr en mörg önnur yrki, sem lágmarkar hættu á tjóni vegna haustáfalla og getur dregið úr þurrkunarkostnaði.

• Strástyrkur: Yrkið er miðlungi hávaxið og býr að viðunandi strástyrk. Það hefur sýnt góða mótstöðu gegn legu og axbroti, sem er lykilatriði til að tryggja að uppskeran skili sér í þreskivélina þrátt fyrir umhleypinga að hausti.

• Nýting: Vegna hárrar rúmþyngdar og snemmbúins þroska hentar SMYRILL vel sem sterkjuríkt fóðurkorn fyrir nautgripi og sauðfé.

Ofangreind tölfræði byggir á samantekt úr skýrslunni Korntilraunir 2024, Rit LbhÍ nr. 177.

SMYRILL kemur í 25 kg pokum ásamt 600 og 700 kg stórsekkjum.

Almennar ræktunarráðleggingar

Jarðvegur og köfnunarefni

Við val á akurstæði fyrir bygg á Íslandi er mikilvægt að horfa til jarðvegsgerðar út frá þroskaöryggi fremur en einungis uppskerugetu.

Jarðvegsgerð og þroski: Rannsóknir sýna að bygg þroskast jafnaðarlega fyrr á mólendi eða bergefna- og sandblendnum jarðvegi (t.d. grónum áraurum, moldarríkri melajörð og áraurum) en í mýrlendi. Þetta stafar af því að slíkur jarðvegur hitnar fyrr á vorin og hefur minna magn af lífrænu köfnunarefni sem losnar seint á sumrin.

Hættan við framræst mýrlendi: Þótt framræst mýri geti verið frjósöm og álitlegt akurstæði, losar hún síðbúið köfnunarefni úr lífrænum efnum þegar jarðvegshiti nær hámarki í júlí og ágúst. Þetta getur valdið grænvexti langt fram eftir hausti.

Hliðarsprotar (síðskot): Ef köfnunarefni er til staðar í miklum mæli á seinni hluta vaxtartímans örvar það myndun hliðarsprota. Þetta leiðir til þess að akurinn verður ójafn; aðalöxin byrja að gulna á meðan hliðaröxin eru enn græn og óþroskuð. Slíkur misþroski er ein helsta hindrun þess að hægt sé að þreskja kornið við hagstæð skilyrði. Sé mikið um illa þroskuð og græn korn í uppskerunni lækkar rúmþyngd kornsins, en rúmþyngdin er aðalmælikvarðinn á sterkjufyllingu þess. Æskilegt er að stefna á að rúmþyngd sé um eða yfir 60 kg/hl. 

Ráðgjöf um áburð: Á frjósömu landi eða framræstu mýrlendi þarf að sýna aðgát í köfnunarefnisnotkun. Ef markmiðið er þurrt og fullþroskað korn, er oft öruggara að rækta byggið á rýrara landi þar sem plantan „sveltist“ til þroska þegar líður á haustið, sem flýtir fyrir gulnun og þurrkun kornsins í axinu. Til frekari bollalegginga um áburðarnotkun er æskilegt að horfa vel til jarðvegsgerðar, fyrri ræktunarsögu og efnagreininga, liggi þær fyrir. 

Ráðlagt sáðmagn: 180–220 kg/ha (fer eftir sáðtíma, spírunarprósentu, þúsundkornaþyngd og ástandi sáðbeðs).

Æskilegur sáðtími

Almennt er mælt með því að sá byggi eins snemma og jarðvinnsla leyfir, sem í meðalári á Suður- og Vesturlandi er gjarnan frá miðjum apríl og fram undir 15. maí.

• Rökstuðningur: Rannsóknir Jónatans Hermannssonar hafa margsýnt að hver dagur sem vinnst á vorin skilar sér margfaldlega í þroska á haustin. Þar sem sólfar og hiti eru takmarkandi þættir hérlendis, þarf bygggrasið að ná að skríða fyrir lok júlí eða í síðasta lagi í byrjun ágúst til að kornið nái að fyllast og þroskast áður en dregur úr daglengd og hita í ágúst og september.

• Jarðvegshiti: Þótt bygg spíri við lágan hita, er æskilegt að jarðvegshiti sé kominn í 5–6°C. Ef sáð er í of kaldan og blautan jarðveg eykst hætta á að fræið fúni eða spíri ójafnt.

Seinustu forvöð

Þótt erfitt sé að nefna eina dagsetningu sem gildir fyrir allt landið, telja íslenskir sérfræðingar að 20.–25. maí séu almennt seinustu forvöð til að sá byggi ef stefnt er að þreskingu.

• Eftir 25. maí: Sáning eftir þennan tíma er áhættusöm. Ef sumarið verður svalt, nær kornið ekki fullum þroska (þúsundkornaþyngd verður lág og þurrefnishlutfall lágt) og þresking gæti dregist fram í október, þegar veðurfar er orðið mjög ótryggt.

• Undantekningar: Á bestu kornræktarsvæðum landsins (t.d. undir Eyjafjöllum, uppsveitum á Suðurlandi og inn til landsins norðanlands) hefur sáning um mánaðamótin maí/júní stundum skilað uppskeru í óvenju góðum sumrum, en það telst ekki til öruggra búskaparhátta.