Bygg sexraða JUDIT

JUDIT: Vindþolið og traust sexraða bygg

JUDIT er sexraða byggyrki sem hefur um árabil verið lykilyrki íslenskri kornrækt, einkum norðanlands. Yrkið heldur korninu vel í axi og hentar því þar sem hætta er á veðurálagi fyrir þreskingu. Vert er að hafa í huga að þegar fullum þroska er náð getur stöngullinn átt það til að verða brothættur um hné, sem krefst aðgæslu í aðdraganda uppskerutíma.

Uppskera og tölulegar staðreyndir:

• Meðaluppskera: Í langtímauppgjöri íslenskra korntilrauna hefur JUDIT skilað um 3,91 tonn/ha (N=175). Yrkið er þekkt fyrir að gefa jafna kornuppskeru ásamt ríflegum hálmi.

• Þurrefni og rúmþyngd: Við uppskeru mælist meðalþurrefnishlutfallið um 53% (N=176). Rúmþyngd yrkisins er í meðallagi miðað við sexraða bygg, eða að jafnaði 58,4 kg/hl (N=223).

• Þúsundkornaþungi (ÞKÞ): Kornið er í meðallagi stórt og er meðalþyngd þess um 34,5 grömm (N=162).

• Skriðtími og flýtir: JUDIT skríður snemma og nýtir vaxtartímann vel til að ná viðunandi þroska fyrir haust.

Hagnýtir eiginleikar og ræktun:

• Vindþol og strástyrkur: Einn helsti kostur JUDIT er hve vel það heldur korninu í axi. Það hefur til að bera viðunandi strástyrk, en gæta þarf að stöngulbroti ef það stendur of lengi eftir fullþroska.

• Jarðvegur: Reynslan sýnir að yrkið þrífst vel í moldarjarðvegi og hefur reynst bændum í innsveitum norðanlands sérlega vel.

• Nýting: Vegna jafnrar korn- og hálmuppskeru hefur JUDIT verið vinsælt til fóðurframleiðslu þar sem bæði korn og hálmur eru nýtt.

Ofangreind tölfræði byggir á samantekt úr skýrslunni Korntilraunir 2024, Rit LbhÍ nr. 177.

JUDIT er í boði í síðasta sinn vorið 2026 í takmörkuðu magni og fæst í 25 kg sekkjum. 

Almennar ræktunarráðleggingar

Jarðvegur og köfnunarefni

Við val á akurstæði fyrir bygg á Íslandi er mikilvægt að horfa til jarðvegsgerðar út frá þroskaöryggi fremur en einungis uppskerugetu.

Jarðvegsgerð og þroski: Rannsóknir sýna að bygg þroskast jafnaðarlega fyrr á mólendi eða bergefna- og sandblendnum jarðvegi (t.d. grónum áraurum, moldarríkri melajörð og áraurum) en í mýrlendi. Þetta stafar af því að slíkur jarðvegur hitnar fyrr á vorin og hefur minna magn af lífrænu köfnunarefni sem losnar seint á sumrin.

Hættan við framræst mýrlendi: Þótt framræst mýri geti verið frjósöm og álitlegt akurstæði, losar hún síðbúið köfnunarefni úr lífrænum efnum þegar jarðvegshiti nær hámarki í júlí og ágúst. Þetta getur valdið grænvexti langt fram eftir hausti.

Hliðarsprotar (síðskot): Ef köfnunarefni er til staðar í miklum mæli á seinni hluta vaxtartímans örvar það myndun hliðarsprota. Þetta leiðir til þess að akurinn verður ójafn; aðalöxin byrja að gulna á meðan hliðaröxin eru enn græn og óþroskuð. Slíkur misþroski er ein helsta hindrun þess að hægt sé að þreskja kornið við hagstæð skilyrði. Sé mikið um illa þroskuð og græn korn í uppskerunni lækkar rúmþyngd kornsins, en rúmþyngdin er aðalmælikvarðinn á sterkjufyllingu þess. Æskilegt er að stefna á að rúmþyngd sé um eða yfir 60 kg/hl.

Ráðgjöf um áburð: Á frjósömu landi eða framræstu mýrlendi þarf að sýna aðgát í köfnunarefnisnotkun. Ef markmiðið er þurrt og fullþroskað korn, er oft öruggara að rækta byggið á rýrara landi þar sem plantan „sveltist“ til þroska þegar líður á haustið, sem flýtir fyrir gulnun og þurrkun kornsins í axinu. Til frekari bollalegginga um áburðarnotkun er æskilegt að horfa vel til jarðvegsgerðar, fyrri ræktunarsögu og efnagreininga, liggi þær fyrir.

Ráðlagt sáðmagn: 180–220 kg/ha (fer eftir sáðtíma, spírunarprósentu, þúsundkornaþyngd og ástandi sáðbeðs).

Æskilegur sáðtími

Almennt er mælt með því að sá byggi eins snemma og jarðvinnsla leyfir, sem í meðalári á Suður- og Vesturlandi er gjarnan frá miðjum apríl og fram undir 15. maí.

• Rökstuðningur: Rannsóknir Jónatans Hermannssonar hafa margsýnt að hver dagur sem vinnst á vorin skilar sér margfaldlega í þroska á haustin. Þar sem sólfar og hiti eru takmarkandi þættir hérlendis, þarf bygggrasið að ná að skríða fyrir lok júlí eða í síðasta lagi í byrjun ágúst til að kornið nái að fyllast og þroskast áður en dregur úr daglengd og hita í ágúst og september.

• Jarðvegshiti: Þótt bygg spíri við lágan hita, er æskilegt að jarðvegshiti sé kominn í 5–6°C. Ef sáð er í of kaldan og blautan jarðveg eykst hætta á að fræið fúni eða spíri ójafnt.

Seinustu forvöð

Þótt erfitt sé að nefna eina dagsetningu sem gildir fyrir allt landið, telja íslenskir sérfræðingar að 20.–25. maí séu almennt seinustu forvöð til að sá byggi ef stefnt er að þreskingu.

• Eftir 25. maí: Sáning eftir þennan tíma er áhættusöm. Ef sumarið verður svalt, nær kornið ekki fullum þroska (þúsundkornaþyngd verður lág og þurrefnishlutfall lágt) og þresking gæti dregist fram í október, þegar veðurfar er orðið mjög ótryggt.

• Undantekningar: Á bestu kornræktarsvæðum landsins (t.d. undir Eyjafjöllum, uppsveitum á Suðurlandi og inn til landsins norðanlands) hefur sáning um mánaðamótin maí/júní stundum skilað uppskeru í óvenju góðum sumrum, en það telst ekki til öruggra búskaparhátta.