Bygg sexraða BRAGE

BRAGE: Traust og stöðugt sexraða bygg frá Noregi

BRAGE (frá Graminor í Noregi) er sexraða byggyrki sem gjarnan hefur þjónað sem mælikvarði í norrænum yrkjaprófunum vegna stöðugleika síns. Á Íslandi hefur yrkið verið talsvert ræktað, sérstaklega sunnanlands, þar sem það hefur sýnt gott ræktunaröryggi og jafna uppskeru í breytilegu árferði. 

Uppskera og tölulegar staðreyndir:

• Meðaluppskera: Í langtímauppgjöri íslenskra korntilrauna hefur BRAGE skilað um 3,96 tonn/ha (N=244).

• Þurrefni og rúmþyngd: Við uppskeru mælist meðalþurrefnishlutfallið um 53% (N=244). Yrkið mælist með viðunandi rúmþyngd miðað við sexraða bygg, eða að jafnaði 58,7 kg/hl (N=319).

• Þúsundkornaþungi (ÞKÞ): Kornið er matmikið og er meðalþyngd þess um 35,0 grömm (N=223).

• Vaxtartími og flýtir: Með snemmbæru skriði nær BRAGE oftast góðum þroska fyrir haustið. Á Íslandi telst það fremur fljótþroska, sem gefur því mikilvægt svigrúm gagnvart hausthretum.

Hagnýtir eiginleikar og ræktun:

• Strástyrkur og hæð: BRAGE er hávaxið yrki en býr jafnframt yfir góðum strástyrk. Það hefur sýnt góða mótstöðu gegn legu, þótt æskilegt sé að sýna varkárni með köfnunarefnisgjöf á frjósömum jarðvegi.

• Heilbrigði: Yrkið hefur sýnt viðunandi mótstöðu gegn algengum blaðsveppum og almennt heilbrigði í íslenskum ökrum hefur mælst gott.

• Nýting: Vegna góðra þreskieiginleika og fóðurgildis er BRAGE hentugt sem fóðurkorn fyrir nautgripi og sauðfé.

Ofangreind tölfræði byggir á samantekt úr skýrslunni Korntilraunir 2024, Rit LbhÍ nr. 177.

BRAGE kemur í 25 kg pokum og 600 kg stórsekkjum.

Almennar ræktunarráðleggingar fyrir bygg

Jarðvegur og köfnunarefni: Við val á akurstæði fyrir bygg á Íslandi er mikilvægt að horfa til jarðvegsgerðar út frá þroskaöryggi fremur en einungis uppskerugetu.

• Jarðvegsgerð og þroski: Rannsóknir sýna að bygg þroskast jafnaðarlega fyrr á mólendi eða bergefna- og sandblendnum jarðvegi (t.d. grónum áraurum, moldarríkri melajörð og áraurum) en í framræstum mýrum. Þetta stafar af því að slíkur jarðvegur hitnar fyrr á vorin og hefur minna magn af lífrænu köfnunarefni sem losnar seint á sumrin.

• Hættan við framræst mýrlendi: Þótt framræst mýri geti verið frjósöm og álitlegt akurstæði, losar hún síðbúið köfnunarefni úr lífrænum efnum þegar jarðvegshiti nær hámarki í júlí og ágúst. Þetta getur valdið grænvexti langt fram eftir hausti.

• Hliðarsprotar (síðskot): Ef köfnunarefni er til staðar í miklum mæli á seinni hluta vaxtartímans örvar það myndun hliðarsprota. Þetta leiðir til þess að akurinn verður ójafn; aðalöxin byrja að gulna á meðan hliðaröxin eru enn græn og óþroskuð. Slíkur misþroski lækkar rúmþyngd kornsins, en hún er aðalmælikvarðinn á sterkjufyllingu. Æskilegt er að stefna á að rúmþyngd sé um 600 g/ltr.

• Ráðgjöf um áburð: Á frjósömu landi eða framræstu mýrlendi þarf að sýna aðgát í köfnunarefnisnotkun. Oft er öruggara að rækta byggið á rýrara landi þar sem plantan „sveltist“ til þroska þegar líður á haustið, sem flýtir fyrir gulnun og þurrkun kornsins í axinu.

Ráðlagt sáðmagn: 180–220 kg/ha (fer eftir sáðtíma, spírunarprósentu, þúsundkornaþyngd og ástandi sáðbeðs).

Æskilegur sáðtími Almennt er mælt með því að sá byggi eins snemma og jarðvinnsla leyfir, sem í meðalári á Suður- og Vesturlandi er gjarnan frá miðjum apríl og fram undir 15. maí.

• Rökstuðningur: Rannsóknir Jónatans Hermannssonar sýna að hver dagur sem vinnst á vorin skilar sér margfaldlega í þroska á haustin. Bygggrasið þarf að ná að skríða fyrir lok júlí eða í síðasta lagi í byrjun ágúst til að kornið nái að fyllast og þroskast áður en dregur úr daglengd og hita.

• Jarðvegshiti: Æskilegt er að jarðvegshiti sé kominn í 5–6°C. Í of köldum og blautum jarðvegi eykst hætta á að fræið fúni eða spíri ójafnt.

Seinustu forvöð Almennt teljast 20.–25. maí vera seinustu forvöð til að sá byggi ef stefnt er að þreskingu.

• Eftir 25. maí: Sáning er áhættusöm. Ef sumarið verður svalt, nær kornið ekki fullum þroska (þúsundkornaþyngd og þurrefnishlutfall verður lágt) og þresking dregst fram í október þegar veðurfar er ótryggt.

• Undantekningar: Á bestu kornræktarsvæðum (t.d. undir Eyjafjöllum, uppsveitum á Suðurlandi og inn til landsins norðanlands) hefur sáning um mánaðamótin maí/júní stundum skilað uppskeru í góðum sumrum, en það telst ekki til öruggra búskaparhátta.