Bygg sexraða VERTTI

VERTTI: Harðgert og fljótþroska finnskt bygg

VERTTI (frá Boreal í Finnlandi) er kynbætt með áherslu á ræktunaröryggi á norðlægum slóðum. Það er meðal fljótari yrkja á markaðnum og þarf lægri hitasummu til að ná fullum þroska en mörg önnur sexraða yrki. VERTTI er því áhugaverður valkostur fyrir íslenska bændur sem vilja lágmarka áhættu vegna hausthretanna eða rækta bygg á svæðum þar sem vaxtartíminn er takmarkaður.

Uppskera og tölulegar staðreyndir:

• Meðaluppskera: Í langtímauppgjöri íslenskra korntilrauna hefur VERTTI skilað um 3,59 tonn/ha (N=117). Þótt heildaruppskera sé gjarnan eilítið minni en hjá seinþroskaðri yrkjum, vinnur það þann mun upp með auknu ræktunaröryggi.

• Þurrefni og rúmþyngd: Við uppskeru mælist meðalþurrefnishlutfallið um 53% (N=119). Yrkið skilar góðri rúmþyngd miðað við sexraða bygg, eða að jafnaði 60,4 kg/hl (N=162).

• Þúsundkornaþungi (ÞKÞ): Kornið er stórt og vel fyllt, með meðalþyngd um 36,1 grömm (N=109).

• Skriðtími og flýtir: Með snemmbæru skriði fær kornið forskot í kornfyllingu áður en veður versna að hausti.

Hagnýtir eiginleikar og ræktun:

• Strástyrkur og hæð: VERTTI er fremur lágvaxið yrki en hefur til að bera góðan strástyrk. Það þolir vindálag vel og hentar því þar sem hætta er á legu í frjósömum jarðvegi.

• Jarðvegur og þurrkþol: Yrkið þolir súran jarðveg (lágt pH) vel, sem er kostur við margar íslenskar aðstæður. Hins vegar er ekki mælt með ræktun á VERTTI á mjög þurrlendu landi, svo sem sendnum jarðvegi sem heldur illa vatni, þar sem það er viðkvæmt fyrir þurrki á vaxtartímanum.

• Heilbrigði: Yrkið hefur sýnt góða mótstöðu gegn algengum blaðsveppum, einkum gegn brúnflekk.

Ofangreind tölfræði byggir á samantekt úr skýrslunni Korntilraunir 2024, Rit LbhÍ nr. 177.

VERTTI er fáanlegt í 40 kg sekkjum.

Almennar ræktunarráðleggingar fyrir bygg

Jarðvegur og köfnunarefni: Við val á akurstæði fyrir bygg á Íslandi er mikilvægt að horfa til jarðvegsgerðar út frá þroskaöryggi fremur en einungis uppskerugetu.

• Jarðvegsgerð og þroski: Rannsóknir sýna að bygg þroskast að jafnaði fyrr á mólendi eða bergefna- og sandblendnum jarðvegi (t.d. grónum áraurum, moldarríkri melajörð og áraurum) en í mýrlendi. Þetta stafar af því að slíkur jarðvegur hitnar fyrr á vorin og geymir minna magn af lífrænu köfnunarefni sem losnar seint á sumrin.

• Hættan við framræst mýrlendi: Þótt framræst mýri geti verið frjósöm og álitlegt akurstæði, losar hún síðbúið köfnunarefni úr lífrænum efnum þegar jarðvegshiti nær hámarki í júlí og ágúst. Þetta getur valdið grænvexti langt fram eftir hausti.

• Hliðarsprotar (síðskot): Ef köfnunarefni er til staðar í miklum mæli á seinni hluta vaxtartímans örvar það myndun hliðarsprota. Þetta leiðir til þess að akurinn verður ójafn; aðalöxin byrja að gulna á meðan hliðaröxin eru enn græn og óþroskuð. Slíkur misþroski lækkar rúmþyngd kornsins, en hún er aðalmælikvarðinn á sterkjufyllingu. Æskilegt er að stefna á að rúmþyngd sé um 60 kg/hl.

• Ráðgjöf um áburð: Á frjósömu landi eða framræstu mýrlendi þarf að sýna aðgát í köfnunarefnisnotkun. Oft er öruggara að rækta byggið á rýrara landi þar sem plantan „sveltist“ til þroska þegar líður á haustið, sem flýtir fyrir gulnun og þurrkun kornsins í axinu.

Ráðlagt sáðmagn: 180–220 kg/ha (fer eftir sáðtíma, spírunarprósentu, þúsundkornaþyngd og ástandi sáðbeðs).

Æskilegur sáðtími Almennt er mælt með því að sá byggi eins snemma og jarðvinnsla leyfir, sem í meðalári á Suður- og Vesturlandi er gjarnan frá miðjum apríl og fram undir 15. maí.

• Rökstuðningur: Rannsóknir Jónatans Hermannssonar sýna að hver dagur sem vinnst á vorin skilar sér margfaldlega í þroska á haustin. Bygggrasið þarf að ná að skríða fyrir lok júlí eða í síðasta lagi í byrjun ágúst til að kornið nái að fyllast og þroskast áður en dregur úr daglengd og hita.

• Jarðvegshiti: Æskilegt er að jarðvegshiti sé kominn í 5–6°C. Í of köldum og blautum jarðvegi eykst hætta á að fræið fúni eða spíri ójafnt.

Seinustu forvöð Almennt teljast 20.–25. maí vera seinustu forvöð til að sá byggi ef stefnt er að þreskingu.

• Eftir 25. maí: Sáning er áhættusöm. Ef sumarið verður svalt, nær kornið ekki fullum þroska (þúsundkornaþyngd og þurrefnishlutfall verður lágt) og þresking dregst fram í október þegar veðurfar er ótryggt.

• Undantekningar: Á bestu kornræktarsvæðum (t.d. undir Eyjafjöllum, uppsveitum á Suðurlandi og inn til landsins norðanlands) hefur sáning um mánaðamótin maí/júní stundum skilað uppskeru í góðum sumrum, en það telst ekki til öruggra búskaparhátta.