Bygg tvíraða KRÍA

KRÍA: Stöðugt og fljótþroska íslenskt tvíraða bygg

KRÍA (IsKría) er tvíraða byggyrki úr kynbótum Jónatans Hermannssonar. Yrkið var sett á markað árið 2005 og hefur sýnt lofsverðan stöðugleika í íslenskum yrkjaprófunum og hjá bændum. KRÍA er gjarnan valin vegna ræktunaröryggis, enda þroskast hún fyrr en öll önnur tvíraða yrki á markaði. Hún skilar hins vegar minni hálmi og heldur lægri heildaruppskeru korns en sum seinþroskaðri yrki, en vinnur það upp með meira uppskeruöryggi.

Uppskera og tölulegar staðreyndir:

• Meðaluppskera: Í langtímauppgjöri íslenskra korntilrauna hefur KRÍA gefið stöðuga uppskeru, eða um 3,39 tonn/ha (N=394).

• Þurrefni og rúmþyngd: Við uppskeru mælist meðalþurrefnishlutfallið hátt, eða um 55% (N=395). Þótt kornið sé smátt skilar yrkið góðri rúmþyngd sem mælist að jafnaði 64,2 kg/hl (N=486).

• Þúsundkornaþungi (ÞKÞ): Kornið er fremur smágert af tvíraða byggi að vera og er þúsundkornaþunginn að jafnaði um 35,0 grömm (N=387).

• Skriðtími og flýtir: KRÍA skríður snemma miðað við tvíraða bygg. Sé henni sáð tímanlega má gera ráð fyrir að hún nái víða skurðarhæfni undir lok ágúst í meðalári.

Hagnýtir eiginleikar og ræktun:

• Strástyrkur og vindþol: Yrkið stendur vel af sér vind og líkindi á legu eru minni en hjá mörgum öðrum yrkjum. Hins vegar ber að varast að láta það standa of lengi eftir að fullum guluþroska er náð, þar sem hætta getur skapast á strábroti og axbroti. Til að lágmarka áhættu vegna haustáfalla og flugvargs getur gefið góða raun að hefja skurð um leið og kornið er orðið þreskihæft í ágústlok.

• Heilbrigði: KRÍA er heldur móttækileg fyrir sveppasjúkdómum. Ef tíðarfar er votviðrasamt og sólarlítið getur verið ástæða til að fylgjast vel með ökrum.

• Jarðvegur og svæði: Hún skilar viðunandi árangri bæði á sandi og í moldarjarðvegi. Reynsla úr tilraunum bendir þó til þess að hún henti síður á austanverðu Norðurlandi, en reynist vel víðast hvar annars staðar á landinu.

Ofangreind tölfræði byggir á samantekt úr skýrslunni Korntilraunir 2024, Rit LbhÍ nr. 177.

KRÍA kemur í 25 kg pokum ásamt 600 og 700 kg stórsekkjum.

Almennar ræktunarráðleggingar

Jarðvegur og köfnunarefni

Við val á akurstæði fyrir bygg á Íslandi er mikilvægt að horfa til jarðvegsgerðar út frá þroskaöryggi fremur en einungis uppskerugetu.

Jarðvegsgerð og þroski: Rannsóknir sýna að bygg þroskast jafnaðarlega fyrr á mólendi eða bergefna- og sandblendnum jarðvegi (t.d. grónum áraurum, moldarríkri melajörð og áraurum) en í mýrlendi. Þetta stafar af því að slíkur jarðvegur hitnar fyrr á vorin og hefur minna magn af lífrænu köfnunarefni sem losnar seint á sumrin.

Hættan við framræst mýrlendi: Þótt framræst mýri geti verið frjósöm og álitlegt akurstæði, losar hún síðbúið köfnunarefni úr lífrænum efnum þegar jarðvegshiti nær hámarki í júlí og ágúst. Þetta getur valdið grænvexti langt fram eftir hausti.

Hliðarsprotar (síðskot): Ef köfnunarefni er til staðar í miklum mæli á seinni hluta vaxtartímans örvar það myndun hliðarsprota. Þetta leiðir til þess að akurinn verður ójafn; aðalöxin byrja að gulna á meðan hliðaröxin eru enn græn og óþroskuð. Slíkur misþroski er ein helsta hindrun þess að hægt sé að þreskja kornið við hagstæð skilyrði. Sé mikið um illa þroskuð og græn korn í uppskerunni lækkar rúmþyngd kornsins, en rúmþyngdin er aðalmælikvarðinn á sterkjufyllingu þess. Æskilegt er að stefna á að rúmþyngd sé um eða yfir 60 kg/hl.

Ráðgjöf um áburð: Á frjósömu landi eða framræstu mýrlendi þarf að sýna aðgát í köfnunarefnisnotkun. Ef markmiðið er þurrt og fullþroskað korn, er oft öruggara að rækta byggið á rýrara landi þar sem plantan „sveltist“ til þroska þegar líður á haustið, sem flýtir fyrir gulnun og þurrkun kornsins í axinu. Til frekari bollalegginga um áburðarnotkun er æskilegt að horfa vel til jarðvegsgerðar, fyrri ræktunarsögu og efnagreininga, liggi þær fyrir.

Ráðlagt sáðmagn: 180–220 kg/ha (fer eftir sáðtíma, spírunarprósentu, þúsundkornaþyngd og ástandi sáðbeðs).

Æskilegur sáðtími

Almennt er mælt með því að sá byggi eins snemma og jarðvinnsla leyfir, sem í meðalári á Suður- og Vesturlandi er gjarnan frá miðjum apríl og fram undir 15. maí.

• Rökstuðningur: Rannsóknir Jónatans Hermannssonar hafa margsýnt að hver dagur sem vinnst á vorin skilar sér margfaldlega í þroska á haustin. Þar sem sólfar og hiti eru takmarkandi þættir hérlendis, þarf bygggrasið að ná að skríða fyrir lok júlí eða í síðasta lagi í byrjun ágúst til að kornið nái að fyllast og þroskast áður en dregur úr daglengd og hita í ágúst og september.

• Jarðvegshiti: Þótt bygg spíri við lágan hita, er æskilegt að jarðvegshiti sé kominn í 5–6°C. Ef sáð er í of kaldan og blautan jarðveg eykst hætta á að fræið fúni eða spíri ójafnt.

Seinustu forvöð

Þótt erfitt sé að nefna eina dagsetningu sem gildir fyrir allt landið, telja íslenskir sérfræðingar að 20.–25. maí séu almennt seinustu forvöð til að sá byggi ef stefnt er að þreskingu.

• Eftir 25. maí: Sáning eftir þennan tíma er áhættusöm. Ef sumarið verður svalt, nær kornið ekki fullum þroska (þúsundkornaþyngd verður lág og þurrefnishlutfall lágt) og þresking gæti dregist fram í október, þegar veðurfar er orðið mjög ótryggt.

• Undantekningar: Á bestu kornræktarsvæðum landsins (t.d. undir Eyjafjöllum, uppsveitum á Suðurlandi og inn til landsins norðanlands) hefur sáning um mánaðamótin maí/júní stundum skilað uppskeru í óvenju góðum sumrum, en það telst ekki til öruggra búskaparhátta.