Bygg tvíraða ARILD

ARILD: Hávaxið og fljótþroska tvíraða bygg frá Noregi

ARILD er tvíraða byggyrki frá Noregi sem hefur sýnt góða aðlögunarhæfni að íslenskum aðstæðum. Í innlendum tilraunum hefur það reynst vera með fljótþroskaðri erlendum tvíraða yrkjum, þótt það nái ekki sama flýti og íslenska yrkið KRÍA. ARILD er hávaxið og skilar stöðugri uppskeru, og hentar þar sem stefnt er að heppilegu jafnvægi milli uppskerugetu og þroskaöryggis.

Uppskera og tölulegar staðreyndir:

• Meðaluppskera: Í langtímauppgjöri íslenskra korntilrauna gefur ARILD góða uppskeru, eða um 3,54 tonn/ha (N=91).

• Þurrefni og rúmþyngd: Við uppskeru mælist meðalþurrefnishlutfallið um 52% (N=92). Kornið skilar hárri rúmþyngd sem er að jafnaði 63,6 kg/hl (N=94), sem gefur til kynna vel fyllt og matmikið korn.

• Þúsundkornaþungi (ÞKÞ): Kornið er vel ásættanlegt að stærð með þúsundkornaþunga í kringum 35,9 grömm (N=84).

Hagnýtir eiginleikar og ræktun:

• Skriðtími og flýtir: Sem fyrr segir skríður ARILD snemma miðað við mörg önnur innflutt tvíraða yrki. Þetta veitir ákveðið ræktunaröryggi og eykur líkur á að kornið nái skurðarhæfni áður en hætta á haustáföllum skapast.

• Strástyrkur og heilbrigði: Yrkið er fremur hávaxið en býr engu að síður að viðunandi strástyrk. Erlendar prófanir benda til þess að það hafi góða mótstöðu gegn algengum sveppasjúkdómum, sem getur skilað sér, sér í lagi ef tíðarfar er rakt framan af sumri.

Ofangreind tölfræði byggir á samantekt úr skýrslunni Korntilraunir 2024, Rit LbhÍ nr. 177.

ARILD kemur í 25 kg pokum og í 600 kg stórsekkjum.

Almennar ræktunarráðleggingar

Jarðvegur og köfnunarefni

Við val á akurstæði fyrir bygg á Íslandi er mikilvægt að horfa til jarðvegsgerðar út frá þroskaöryggi fremur en einungis uppskerugetu.

Jarðvegsgerð og þroski: Rannsóknir sýna að bygg þroskast jafnaðarlega fyrr á mólendi eða bergefna- og sandblendnum jarðvegi (t.d. grónum áraurum, moldarríkri melajörð og áraurum) en í mýrlendi. Þetta stafar af því að slíkur jarðvegur hitnar fyrr á vorin og hefur minna magn af lífrænu köfnunarefni sem losnar seint á sumrin.

Hættan við framræst mýrlendi: Þótt framræst mýri geti verið frjósöm og álitlegt akurstæði, losar hún síðbúið köfnunarefni úr lífrænum efnum þegar jarðvegshiti nær hámarki í júlí og ágúst. Þetta getur valdið grænvexti langt fram eftir hausti.

Hliðarsprotar (síðskot): Ef köfnunarefni er til staðar í miklum mæli á seinni hluta vaxtartímans örvar það myndun hliðarsprota. Þetta leiðir til þess að akurinn verður ójafn; aðalöxin byrja að gulna á meðan hliðaröxin eru enn græn og óþroskuð. Slíkur misþroski er ein helsta hindrun þess að hægt sé að þreskja kornið við hagstæð skilyrði. Sé mikið um illa þroskuð og græn korn í uppskerunni lækkar rúmþyngd kornsins, en rúmþyngdin er aðalmælikvarðinn á sterkjufyllingu þess. Æskilegt er að stefna á að rúmþyngd sé um eða yfir 60 kg/hl.

Ráðgjöf um áburð: Á frjósömu landi eða framræstu mýrlendi þarf að sýna aðgát í köfnunarefnisnotkun. Ef markmiðið er þurrt og fullþroskað korn, er oft öruggara að rækta byggið á rýrara landi þar sem plantan „sveltist“ til þroska þegar líður á haustið, sem flýtir fyrir gulnun og þurrkun kornsins í axinu. Til frekari bollalegginga um áburðarnotkun er æskilegt að horfa vel til jarðvegsgerðar, fyrri ræktunarsögu og efnagreininga, liggi þær fyrir.

Ráðlagt sáðmagn: 180–220 kg/ha (fer eftir sáðtíma, spírunarprósentu, þúsundkornaþyngd og ástandi sáðbeðs).

Æskilegur sáðtími

Almennt er mælt með því að sá byggi eins snemma og jarðvinnsla leyfir, sem í meðalári á Suður- og Vesturlandi er gjarnan frá miðjum apríl og fram undir 15. maí.

• Rökstuðningur: Rannsóknir Jónatans Hermannssonar hafa margsýnt að hver dagur sem vinnst á vorin skilar sér margfaldlega í þroska á haustin. Þar sem sólfar og hiti eru takmarkandi þættir hérlendis, þarf bygggrasið að ná að skríða fyrir lok júlí eða í síðasta lagi í byrjun ágúst til að kornið nái að fyllast og þroskast áður en dregur úr daglengd og hita í ágúst og september.

• Jarðvegshiti: Þótt bygg spíri við lágan hita, er æskilegt að jarðvegshiti sé kominn í 5–6°C. Ef sáð er í of kaldan og blautan jarðveg eykst hætta á að fræið fúni eða spíri ójafnt.

Seinustu forvöð

Þótt erfitt sé að nefna eina dagsetningu sem gildir fyrir allt landið, telja íslenskir sérfræðingar að 20.–25. maí séu almennt seinustu forvöð til að sá byggi ef stefnt er að þreskingu.

• Eftir 25. maí: Sáning eftir þennan tíma er áhættusöm. Ef sumarið verður svalt, nær kornið ekki fullum þroska (þúsundkornaþyngd verður lág og þurrefnishlutfall lágt) og þresking gæti dregist fram í október, þegar veðurfar er orðið mjög ótryggt.

• Undantekningar: Á bestu kornræktarsvæðum landsins (t.d. undir Eyjafjöllum, uppsveitum á Suðurlandi og inn til landsins norðanlands) hefur sáning um mánaðamótin maí/júní stundum skilað uppskeru í óvenju góðum sumrum, en það telst ekki til öruggra búskaparhátta.