Bygg sexraða HERMANNI

HERMANNI: Öflugt og stöðugt finnskt sexraða bygg

HERMANNI (frá Boreal í Finnlandi) er sexraða byggyrki sem kynbætt er fyrir stutt vaxtartímabil á norðlægum slóðum. Yrkið hefur verið prófað ítarlega í íslenskum yrkjaprófunum og hjá bændum þar sem það hefur sýnt stöðugleika. Sem arftaki yrkja á borð við Wolmari og Aukusti, býður HERMANNI upp á aukna uppskerugetu án þess að fórna þeim flýti sem nauðsynlegur er við íslenskar aðstæður. Yrkið skríður aðeins seinna en SMYRILL, sem getur gefið heppilega dreifingu á þreskitíma þegar mikið er undir.

Uppskera og tölulegar staðreyndir:

• Meðaluppskera: Í langtímauppgjöri íslenskra korntilrauna hefur HERMANNI skilað um 3,95 tonn/ha (N=59).

• Þurrefni og rúmþyngd: Við uppskeru mælist meðalþurrefnishlutfallið um 57% (N=60). Yrkið mælist með góða rúmþyngd miðað við sexraða bygg, eða að jafnaði 60,7 kg/hl (N=63).

• Þúsundkornaþungi (ÞKÞ): Kornið er vel fyllt og er meðalþyngd þess um 35,5 grömm (N=56).

• Skriðtími og flýtir: Með snemmbæru skriði nær kornið oftast góðum þroska fyrir haustið. Það mælist gjarnan með hátt þurrefnishlutfall við þreskingu og skríður að jafnaði nokkrum dögum fyrr en mörg tvíraða yrki.

Hagnýtir eiginleikar og ræktun:

• Heilbrigði og jarðvegur: Einn af styrkleikum yrkisins er þol fyrir nokkuð súrum jarðvegi og viðunandi mótstaða gegn blaðsveppum. Það er fremur aðlögunarhæft og þrífst á ólíkum jarðvegsgerðum.

• Strástyrkur: Yrkið er miðlungi hátt en strásterkt. Góður strástyrkur dregur úr líkum á legu og eykur öryggi þess að uppskeran skili sér í hús þrátt fyrir haustvinda og umhleypinga.

• Nýting: Vegna góðrar rúmþyngdar er HERMANNI sterkjuríkt fóðurkorn sem nýtist vel fyrir nautgripi og sauðfé.

Ofangreind tölfræði byggir á samantekt úr skýrslunni Korntilraunir 2024, Rit LbhÍ nr. 177.

HERMANNI kemur í 20 kg og 600 kg stórsekkjum.

Almennar ræktunarráðleggingar fyrir bygg

Jarðvegur og köfnunarefni: Við val á akurstæði fyrir bygg á Íslandi er mikilvægt að horfa til jarðvegsgerðar út frá þroskaöryggi fremur en einungis uppskerugetu.

• Jarðvegsgerð og þroski: Rannsóknir sýna að bygg þroskast að jafnaði fyrr á mólendi eða bergefna- og sandblendnum jarðvegi (t.d. grónum áraurum, moldarríkri melajörð og áraurum) en í mýrlendi. Þetta stafar af því að slíkur jarðvegur hitnar fyrr á vorin og geymir minna magn af lífrænu köfnunarefni sem losnar seint á sumrin.

• Hættan við framræst mýrlendi: Þótt framræst mýri geti verið frjósöm og álitlegt akurstæði, losar hún síðbúið köfnunarefni úr lífrænum efnum þegar jarðvegshiti nær hámarki í júlí og ágúst. Þetta getur valdið grænvexti langt fram eftir hausti.

• Hliðarsprotar (síðskot): Ef köfnunarefni er til staðar í miklum mæli á seinni hluta vaxtartímans örvar það myndun hliðarsprota. Þetta leiðir til þess að akurinn verður ójafn; aðalöxin byrja að gulna á meðan hliðaröxin eru enn græn og óþroskuð. Slíkur misþroski lækkar rúmþyngd kornsins, en hún er aðalmælikvarðinn á sterkjufyllingu. Æskilegt er að stefna á að rúmþyngd sé um 60 kg/hl. 

• Ráðgjöf um áburð: Á frjósömu landi eða framræstu mýrlendi þarf að sýna aðgát í köfnunarefnisnotkun. Oft er öruggara að rækta byggið á rýrara landi þar sem plantan „sveltist“ til þroska þegar líður á haustið, sem flýtir fyrir gulnun og þurrkun kornsins í axinu.

Ráðlagt sáðmagn: 180–220 kg/ha (fer eftir sáðtíma, spírunarprósentu, þúsundkornaþyngd og ástandi sáðbeðs).

Æskilegur sáðtími Almennt er mælt með því að sá byggi eins snemma og jarðvinnsla leyfir, sem í meðalári á Suður- og Vesturlandi er gjarnan frá miðjum apríl og fram undir 15. maí.

• Rökstuðningur: Rannsóknir Jónatans Hermannssonar sýna að hver dagur sem vinnst á vorin skilar sér margfaldlega í þroska á haustin. Bygggrasið þarf að ná að skríða fyrir lok júlí eða í síðasta lagi í byrjun ágúst til að kornið nái að fyllast og þroskast áður en dregur úr daglengd og hita.

• Jarðvegshiti: Æskilegt er að jarðvegshiti sé kominn í 5–6°C. Í of köldum og blautum jarðvegi eykst hætta á að fræið fúni eða spíri ójafnt.

Seinustu forvöð Almennt teljast 20.–25. maí vera seinustu forvöð til að sá byggi ef stefnt er að þreskingu.

• Eftir 25. maí: Sáning er áhættusöm. Ef sumarið verður svalt, nær kornið ekki fullum þroska (þúsundkornaþyngd og þurrefnishlutfall verður lágt) og þresking dregst fram í október þegar veðurfar er ótryggt.

• Undantekningar: Á bestu kornræktarsvæðum (t.d. undir Eyjafjöllum, uppsveitum á Suðurlandi og inn til landsins norðanlands) hefur sáning um mánaðamótin maí/júní stundum skilað uppskeru í góðum sumrum, en það telst ekki til öruggra búskaparhátta.